برق صنعتی چیست و شامل چه مواردی می‌شود؟

تعریف برق صنعتی می‌تواند خیلی گسترده باشد اما به زبان ساده، برق صنعتی به مجموعه روش‌ها، تجهیزات و تکنیک‌هایی گفته می‌شود که برای تولید، توزیع، کنترل و استفاده از انرژی الکتریکی در محیط‌های صنعتی، کارگاه‌ها و کارخانه‌ها به کار می‌روند. در این حوزه، مفاهیمی مانند ولتاژ، جریان، مقاومت، توان، نقشه‌های برق و نمادهای الکتریکی در کنار تجهیزات مختلف برای راه‌اندازی و کنترل سیستم‌های الکتریکی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

شناخت برق صنعتی و برقکاری صنعتی برای افرادی که قصد فعالیت در کارخانه‌ها، کارگاه‌های صنعتی یا حوزه اتوماسیون را دارند، اهمیت زیادی دارد. اما برق صنعتی دقیقا چه کاربردهایی دارد و چه تجهیزاتی در آن استفاده می‌شود؟

در ادامه این مقاله از سایت دارالفنون، به بررسی برق صنعتی، کاربردها، تجهیزات مهم و مهارت‌های موردنیاز آن می‌پردازیم تا دید کامل‌تری نسبت به این حوزه داشته باشید.

آشنایی با برق صنعتی

در تعریف برق صنعتی می‌توان گفت که این حوزه به کنترل و مصرف انرژی الکتریکی در کارگاه‌ها، کارخانه‌ها و محیط‌های صنعتی مربوط می‌شود. همچنین مجموعه‌ای از تکنیک‌ها و روش‌هایی که برای نظارت، کنترل و استفاده از برق در صنعت به کار می‌روند، در حوزه برق صنعتی قرار می‌گیرند. این مفاهیم در برخی ساختمان‌های مسکونی، تجاری، بیمارستان‌ها و سایر محیط‌ها نیز کاربرد دارند.

به طور کلی، برق صنعتی بیشتر با شبکه‌های سه‌فاز، برق قدرت و تجهیزات مرتبط با آن سروکار دارد؛ تجهیزاتی مانند موتورهای سه‌فاز، ژنراتورها و ترانس‌های قدرت. البته برخی کاربردهای تک‌فاز نیز می‌توانند در مباحث برق صنعتی قرار بگیرند. برای مثال، روشن کردن یک موتور تک‌فاز دوخازنه با استفاده از دو خط فاز و نول و یک کلید صفر و یک در یک بالابر مصالح ساختمانی، نمونه‌ای از کاربرد برق صنعتی محسوب می‌شود و می‌توان آن را از مباحث دوره برق صنعتی دانست.

یکی دیگر از کاربردهای برق صنعتی، کنترل و روشن کردن تیرک‌های روشنایی در جاده‌های برون‌شهری با استفاده از یک یا چند کنتاکتور است. بنابراین، برق صنعتی حوزه‌ای گسترده است که کنترل و بهره‌برداری از تجهیزات و مدارهای الکتریکی مختلف را در محیط‌های صنعتی و برخی کاربردهای دیگر شامل می‌شود.

کاربرد برق صنعتی شامل چه مواردی است؟

برق صنعتی کاربردهای گسترده‌ای در کارخانه‌ها، کارگاه‌ها، صنایع، سیستم‌های تأسیساتی و حتی برخی ساختمان‌های تجاری و مسکونی دارد. بخش مهمی از این کاربردها به راه‌اندازی و کنترل موتورهای الکتریکی، توزیع برق، کنترل تجهیزات و مدیریت سیستم‌های روشنایی مربوط می‌شود.

از مهم‌ترین کاربردهای برق صنعتی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• روشن و خاموش کردن تجهیزات سه‌فاز با استفاده از کلیدهای گردان صفر و یک
• راه‌اندازی و خاموش و روشن کردن موتورهای تک‌فاز با استفاده از کلید گردان
• راه‌اندازی پمپ‌های آب کشاورزی و پمپ‌های شناور سه‌فاز با استفاده از مدار ستاره مثلث
• روشن و خاموش کردن کمپرسورها با استفاده از کنتاکتور
• کنترل موتورهای الکتریکی به کمک رله‌های هوشمند
• راه‌اندازی و کنترل موتور نوار نقاله در خطوط تولید
• توزیع برق سه‌فاز ورودی کارگاه بین تجهیزات مختلف با استفاده از کلیدهای اتوماتیک
• کنترل و کاهش توان راکتیو در کارگاه‌ها با استفاده از خازن‌ها و تجهیزات مربوط به اصلاح ضریب توان
• نمایش جریان هر یک از فازها در کارگاه‌ها و ساختمان‌های مسکونی یا تجاری با استفاده از آمپرمتر دیجیتال تابلویی
• کنترل روشنایی کارگاه با استفاده از کنتاکتور و شستی‌های استارت و استاپ
• راه‌اندازی نرم موتورهای سه‌فاز با استفاده از سافت استارتر برای کاهش ضربه و لرزش اولیه؛ برای مثال در سیستم‌های نوار نقاله
• کنترل سرعت و دور موتورهای سه‌فاز با استفاده از درایو الکتریکی

موارد بالا تنها بخشی از کاربردهای برق صنعتی هستند. در واقع، هرجا نیاز به کنترل، راه‌اندازی، حفاظت یا توزیع برق برای تجهیزات الکتریکی و صنعتی وجود داشته باشد، می‌توان ردپایی از سیستم‌ها و تجهیزات برق صنعتی مشاهده کرد.

وضعیت بازار کار برق صنعتی چگونه است؟

همانطور که از نام برق صنعتی می‌توان حدس زد، این دانش و مهارت بیشتر در صنعت کاربرد دارد و علت این امر آن است که در طول کلاس‌های این دوره فنی حرفه ای برق صنعتی، شما نکاتی را می‌آموزید که برای حوزه صنعت برنامه و طرح‌ریزی شده‌اند. برای مثال افراد شرکت‌کننده در این دوره‌های آموزشی، کار با وسایل و تجهیزاتی را می‌آموزند که در کارخانه‌ها، کارگاه‌ها و به طور کلی در سطوح صنعتی و تجاری کاربرد دارند. افراد فعال در این حرفه می‌توانند در یکی از مراکز زیر مشغول به کار شوند:

• کارخانه‌ها
• کارگاه‌های صنعتی
• و سایر موارد مشابه

اما در مجموع آینده شغلی و میزان درآمد برق‌کار صنعتی در وضعیت خوبی قرار دارد.

البته نباید فراموش کنید که هنرجویان رشته برق صنعتی، پس از اتمام دوره‌های آموزشی خود می‌توانند در برخی موارد به عنوان برقکار ساختمان نیز فعالیت کنند، اما نباید از آن‌ها توقع یک فرد حرفه‌ای در این زمینه را داشت؛ بلکه کسب تجربه در این رشته می‌تواند به مرور زمان آن‌ها را به یک برقکار ماهر تبدیل کند.

نکات تجربی از محیط کار
در محیط واقعی کار، دانستن نقشه و نحوه بستن مدار کافی نیست؛ توانایی عیب‌یابی مرحله‌به‌مرحله یکی از مهم‌ترین مهارت‌های یک برق‌کار صنعتی محسوب می‌شود. برای مثال، هنگام از کار افتادن یک موتور بهتر است قبل از باز کردن تجهیزات، ابتدا برق ورودی، فیوزها، بی‌متال، کنتاکتور و مدار فرمان به‌ترتیب بررسی شوند.
همچنین یکی از نکاتی که در کارگاه اهمیت زیادی دارد، علامت‌گذاری سیم‌ها و ثبت تغییرات تابلو برق است. این کار ممکن است هنگام نصب زمان بیشتری بگیرد، اما در تعمیرات و عیب‌یابی‌های بعدی می‌تواند از اتلاف زمان و اشتباهات متعدد جلوگیری کند.

معرفی تجهیزات مورد نیاز مهندس برق صنعتی

یک مهندس یا برق‌کار صنعتی برای انجام فعالیت‌های مختلف به تجهیزات و ابزارهای متنوعی نیاز دارد. برخی از مهم‌ترین تجهیزات برق صنعتی عبارت‌اند از:

• رله بی‌متال
• کنتاکتور
• کلید مینیاتوری
• شاسی
• کلید حرارتی
• ترمینال ریلی

این تجهیزات در بخش‌های مختلفی مانند کنترل، حفاظت، قطع و وصل جریان و اتصال تجهیزات الکتریکی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

آموزش کاربردی برق صنعتی چگونه است؟

یادگیری برق صنعتی تنها به مطالعه مفاهیم تئوری محدود نمی‌شود و بخش مهمی از آن به کسب مهارت عملی و کار با تجهیزات واقعی اختصاص دارد. برای یادگیری این مهارت معمولاً می‌توان از دو مسیر استفاده کرد:

• کارآموزی و کسب تجربه در کنار یک برق‌کار صنعتی ماهر
• شرکت در دوره‌های تخصصی و یادگیری اصولی برق صنعتی زیر نظر مدرس

کارآموزی امکان کسب تجربه در محیط واقعی را فراهم می‌کند؛ در مقابل، شرکت در یک دوره آموزشی می‌تواند مسیر یادگیری را منظم‌تر کند و مباحث موردنیاز را براساس یک برنامه مشخص در اختیار هنرجو قرار دهد.

اگر قصد دارید این مهارت را به‌صورت عملی و هدفمند یاد بگیرید، می‌توانید با شرکت در دوره آموزش برق صنعتی مجتمع فنی و حرفه‌ای دارالفنون ری، آموزش‌های مرتبط با این حوزه را دنبال کنید.