دستگاه سولاریوم چیست؟ کاربرد، عوارض، انواع ایستاده و خوابیده + راهنمای برنزه کردن

شاید افراد زیادی را دیده باشید که به فاصله چند روز پس از ملاقات آن ها، ناگهان متوجه شده اید که رنگ پوستشان زمین تا آسمان تغییر کرده و وقتی از آن ها بپرسید که چه طور این کار را انجام داده اند، به شما خواهند گفت که از سولاریوم استفاده کرده اند.

سولاریوم / سولار چیست؟

سولاریوم که با نام‌هایی مانند تخت برنزه کردن یا تخت آفتاب نیز شناخته می‌شود، دستگاهی است که با استفاده از لامپ‌های تولیدکننده اشعه فرابنفش (UV)، فرآیند برنزه شدن پوست را شبیه‌سازی می‌کند. این دستگاه با تاباندن کنترل‌شده اشعه‌های UVA و UVB باعث تحریک تولید ملانین در پوست شده و موجب تیره‌تر شدن رنگ طبیعی پوست می‌شود.

سولاریوم در مدل‌های مختلفی مانند ایستاده (کابینی) و خوابیده (تختی) تولید می‌شود و هر مدل با توجه به نوع تابش، مدت زمان استفاده و شرایط کاربری، ویژگی‌های متفاوتی دارد. در واقع هدف اصلی این دستگاه ایجاد ظاهری برنزه بدون قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور مستقیم خورشید است.

با وجود ظاهر کنترل‌شده این فرآیند، باید توجه داشت که اشعه UV سولاریوم همچنان می‌تواند روی پوست و سلامت بدن تأثیرگذار باشد. به همین دلیل شناخت نحوه عملکرد دستگاه، رعایت نکات ایمنی و آگاهی از محدودیت‌های استفاده از آن اهمیت زیادی دارد.

انواع دستگاه سولاریوم؛ تفاوت مدل ایستاده (کابینی) و خوابیده (تختی)

دستگاه‌های سولاریوم در بازار ایران و سالن‌های زیبایی عمدتا در دو تیپ اصلی ایستاده (Standing Cabin) و خوابیده (Lay-down Bed) ارائه می‌شوند. در مدل ایستاده، فرد در داخل یک کابین عمودی مجهز به لامپ‌های ۳۶۰ درجه فرابنفش قرار می‌گیرد که به دلیل عدم تماس پوست با کف یا دیواره‌های دستگاه، از نظر بهداشتی گزینه‌ای ایده‌آل بوده و برنزه‌شدن یکنواخت کل بدن را در زمان کوتاه‌تری (۶ تا ۱۰ دقیقه) فراهم می‌کند.

در مقابل، مدل‌های خوابیده مجهز به بستر آکریلیک ارگونومیک هستند که تجربه‌ای آرامش‌بخش‌تر را رقم می‌زنند، اما نقاط تماس استخوان کتف و نشیمنگاه ممکن است کمتر رنگ بگیرند و نیاز به ضدعفونی وسواسی سطح دستگاه دارند.

سولار رفتن چگونه انجام می‌شود؟ مراحل و وسایل مورد نیاز

فرآیند سولار رفتن شامل چند مرحله مشخص است که رعایت آن‌ها برای کاهش آسیب‌های احتمالی و داشتن تجربه‌ای بهتر اهمیت دارد. در ابتدا پوست باید کاملا تمیز باشد و هیچ‌گونه عطر، ادکلن، مواد آرایشی یا کرم‌های حاوی ترکیبات حساس‌کننده روی آن وجود نداشته باشد؛ زیرا برخی مواد می‌توانند در تماس با اشعه UV باعث تحریک یا واکنش‌های پوستی شوند.

پس از آماده‌سازی پوست، معمولاً از لوسیون‌های مخصوص سولاریوم استفاده می‌شود که با هدف افزایش سرعت برنزه شدن و تحریک تولید ملانین طراحی شده‌اند. در مرحله بعد، استفاده از عینک محافظ مخصوص اشعهUV برای جلوگیری از آسیب به چشم ضروری است.

مدت زمان هر جلسه سولاریوم (پارت) به عواملی مانند نوع دستگاه، تیپ پوستی فرد و میزان حساسیت پوست بستگی دارد. معمولاً جلسات ابتدایی با زمان کوتاه‌تر، حدود ۳ تا ۶ دقیقه آغاز می‌شوند و در صورت سازگاری پوست، زمان استفاده به‌تدریج افزایش پیدا می‌کند. همچنین رعایت فاصله مناسب بین جلسات و توجه به واکنش پوست، از نکات مهم هنگام استفاده از سولاریوم است.

تاثیر اشعه UV سولاریوم بر پوست چگونه است؟

پوست انسان برای محافظت طبیعی در برابر نور خورشید، رنگدانه‌ای به نام ملانین تولید می‌کند. این ماده در لایه بالایی پوست (اپیدرم) قرار دارد و نقش اصلی در تعیین رنگ پوست و ایجاد حالت برنزه شدن دارد. زمانی که پوست در معرض اشعه فرابنفش (UV) قرار می‌گیرد، بدن برای کاهش آسیب ناشی از این تابش، تولید ملانین را افزایش می‌دهد و همین فرآیند باعث تیره‌تر شدن رنگ پوست می‌شود.

با این حال، افزایش ملانین به معنای ایمن بودن این فرآیند نیست. اشعه UV سولاریوم حتی بدون ایجاد سوختگی ظاهری نیز می‌تواند به مرور زمان به سلول‌های پوست آسیب وارد کند. قرار گرفتن مداوم در معرض این اشعه ممکن است باعث پیری زودرس پوست، ایجاد لک، کاهش کیفیت بافت پوست و افزایش خطر بیماری‌های پوستی شود؛ زیرا اشعه UV می‌تواند روی DNA سلول‌های پوستی تأثیر بگذارد.

اگرچه همه افراد در معرض آسیب‌های ناشی از اشعه UV قرار دارند، افرادی با پوست روشن، کک‌ومک یا حساسیت بیشتر، معمولاً آسیب‌پذیری بالاتری دارند. به همین دلیل، هنگام قرار گرفتن در معرض نور خورشید استفاده از روش‌های محافظتی مانند لباس مناسب، کلاه، عینک آفتابی و کرم ضدآفتاب اهمیت زیادی دارد.

آیا استفاده از سولاریوم بی خطر است؟

استفاده از سولاریوم شرایطی مشابه قرار گرفتن در برابر نور خورشید را شبیه سازی می کند و به همین دلیل است که این روش، روشی امن نیست و ممکن است به آسیب چشمی یا سرطان پوست ختم شود.

اشعه ناشی از لامپ های یو وی سولار و برنزه کردن حتی از آفتاب سر ظهر تابستان هم خطرناک تر است. استفاده از این دستگاه برای تیره کردن رنگ پوست، شانس ابتلا به سرطان را 20% افزایش می دهد و این در حالی است که افرادی که تا قبل از 35 سالگی این مورد را تجربه و شروع کرده اند، 59% بیشتر از سایرین به این بیماری مبتلا می شوند.

اصلی ترین عوارض این روش برنزه کردن شامل موارد زیر هستند:

• سوزش پوست ، تورم ، تاول و درد
• پیری زودرس پوست (چروک ، لکه ، ضخیم شدن پوست)
• آسیب چشم

نکات تجربی کارگاه
تجربه کارگاهی 1: یکی از اشتباهات رایج افراد تازه‌کار این است که تصور می‌کنند اگر پوست دچار سوختگی نشود، استفاده از سولاریوم کاملاً ایمن است. در حالی که آسیب‌های ناشی از اشعه UV ممکن است به‌مرور و بدون علائم فوری روی پوست ایجاد شوند.
تجربه کارگاهی 2: در مراکز زیبایی استاندارد، بررسی شرایط پوستی فرد قبل از استفاده اهمیت زیادی دارد. وجود خال‌های متعدد، لک‌های غیرعادی یا سابقه مشکلات پوستی باید جدی گرفته شود و در چنین شرایطی استفاده از سولاریوم نیازمند احتیاط و بررسی تخصصی است.

آیا ارائه این خدمات مجاز و قانونی است؟

به دلیل آسیب ناشی از مواجهه با اشعه فرابنفش یا Ultra Violet در زمان قرار گرفتن در دستگاه سولاریوم و افزایش احتمال ابتلا به بیماری های پوستی، در بسیاری از کشورها، استفاده از این وسیله غیر مجاز اعلام شده است و این در حالی است که در برخی دیگر از کشورها، این روش هنوز مجاز است.

در کشور ما این خدمات در برخی از سالن های زیبایی، استخرها و مراکز مشابه نظیر مراکز ماساژ به انجام می رسد. توجه داشته باشید، که انجام این کار در مراکز غیر مجاز می تواند خطرات آسیب های احتمالی را حتی بیشتر از حد عادی کند و به همین دلیل توصیه می شود یا این کار را انجام ندهید، یا حداقل برای انجام آن به یک مرکز استاندارد و مجاز مراجعه کنید.

چه افرادی در خطر ریسک بالاتری از سولار وجود دارند؟

برخی افراد به دلیل شرایط پوستی یا سابقه خانوادگی، در برابر آسیب‌های ناشی از اشعه UV حساس‌تر هستند. افرادی که دارای لک‌های پوستی، کک‌ومک، خال‌های متعدد یا مشکلات پوستی خاص هستند، ممکن است با خطر بیشتری در مواجهه با اشعه فرابنفش سولاریوم قرار داشته باشند.

همچنین افرادی که سابقه ابتلا به سرطان پوست در خانواده خود دارند، باید با احتیاط بیشتری با این موضوع برخورد کنند و پیش از استفاده از سولاریوم با پزشک متخصص مشورت کنند. البته خطرات ناشی از اشعه UV تنها محدود به این گروه‌ها نیست و می‌تواند برای هر فردی ایجاد شود؛ به همین دلیل آگاهی از عوارض و رعایت نکات ایمنی اهمیت زیادی دارد.

در دوره فنی حرفه ای آرایشگری مردانه مباحث مرتبط با پوست و مو، مراقبت‌های پوستی و شناخت خطرات مواد شیمیایی به‌صورت تخصصی آموزش داده می‌شود.

نتیجه گیری: سولاریوم بی خطر نیست

اگرچه سولاریوم یکی از روش‌های محبوب برای برنزه کردن پوست است، اما برخلاف تصور بسیاری از افراد، روشی کاملاً ایمن محسوب نمی‌شود. اشعه فرابنفش (UV) مورد استفاده در این دستگاه می‌تواند به مرور زمان به سلول‌های پوست آسیب وارد کرده و خطر مشکلاتی مانند پیری زودرس، لک‌های پوستی و بیماری‌های مرتبط با پوست را افزایش دهد.

به همین دلیل، پیش از استفاده از سولاریوم باید با آگاهی کامل از نحوه عملکرد دستگاه، خطرات احتمالی و شرایط پوستی خود تصمیم‌گیری کنید. افرادی که پس از استفاده از روش‌های برنزه کردن با مشکلات پوستی مواجه شده‌اند، بهتر است برای بررسی وضعیت پوست خود با متخصص پوست و مو یا فرد متخصص در حوزه مراقبت‌های پوستی مشورت کنند.

آشنایی با اصول مراقبت از پوست و شناخت آسیب‌های احتمالی مواد و تجهیزات زیبایی، بخشی از مهارت‌هایی است که در دوره آموزش آرایشگری مردانه آموزش داده می‌شود.

منابع:

https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/solariums-sunbeds-and-tanning-beds

https://www.cancercouncil.com.au/cancer-prevention/sun-protection/be-sunsmart/what-are-solariums-sunbeds/facts-about-solariums