وایر شمع چیست و چه وظیفه ای دارد؟

وایر شمع وظیفه مهم انتقال برق خروجی از سیستم جرقه زنی به شمع های موتور را دارد. در سیستم های جرقه زنی مدرن، وایر شمع هم به طور کلی حذف شده است و کوئل به صورت مستقیم روی شمع قرار گرفته است که این طرح از افت ولتاژ جلوگیری میکند.

اتومبیل هایی که دارای این سیستم هستند عبارتند از: پرشیا، تندر ۹۰ و زانتیا و ۲۰۶ و سمند EF7 ... البته در کشور ما خودروهای دارای وایر شمع هنوز هم تولید میشوند.

جنس وایرهای شمع در موتورهای کاربراتوری و انژکتوری یکی است و فقط ممکن است به دلیل طرح موتورها، شکل و یا طول آنها تغییر کند. تعمیر وایر نیز یکی از مباحثی است که به هنرجویان شرکت کننده در آموزش برق خودرو آموخته می شود.

"با ثبت‌نام در دوره‌های آموزشی، آینده مالی‌تان را تضمین کنید."

ساختار وایر چیست؟

وایر‌ها از یک طرف که به کویل یا دلکو متصل می‌شوند، دارای یک سری کوچک و ساده هستند که این درپوش کار جلوگیری از ورود رطوبت به داخل محل اتصال را نیز انجام می‌دهد. چرا که با ورود آب و رطوبت به محل اتصال وایر، چه از طرف سر شمع‌ها و چه از طرف سر کویل یا دلکو، پیشرانه یا نامیزان کار خواهد کرد و یا موتور روشن نخواهد شد که البته این مشکل در خودرو‌های کاربراتوری شایع‌تر از نمونه‌های انژکتوری است.

این قسمت دارای یک سری فلزی است که فقط در روی خروجی‌های کویل و یا دلکو می‌نشیند و اتصال برقرار می‌شود. اما سر دیگر آن که به شمع‌ها متصل می‌شود، کمی پیچیده‌تر است.

این قسمت درپوش و نشیمنگاه بزرگ‌تری دارد و عمل آب‌بندی و دفع حرارت در این منطقه مهم‌تر از سر دیگر است. جنس بیرونی این بخش معمولا از ترکیبات پلاستیکی خشک یا از لاستیک‌های ارتجاعی برای آب‌بندی بهتر ساخته می‌شود.

در داخل آن در انتهایی‌ترین بخش وایر، یک مفتول فلزی دیده می‌شود که وظیفه آن، اتصال بهتر با سر شمع‌ها و قفل‌شدن در آن است.

در انتهای این درپوش، مفتول فلزی دارای کمی برجستگی می‌شود تا در اثر کارکرد و به مرور زمان و تحت کشش قرار گرفتن، از بخش درپوش جدا نشود و در داخل آن نیز مغزی رسانای جریان قرار می‌گیرد که به مفتول اتصال دارد. وایر‌ها همان طور که گفته شد، انواع مختلفی دارند اما در بسیاری از بخش‌ها با هم مشترکند.

مرکزی‌ترین بخش در وایر‌ها، همان رشته‌های الیاف مصنوعی و یا سیم است. این رشته‌ها ماموریت انتقال برق و جریان را بر عهده دارند.

لایه بعدی یک لایه محافظ روی این الیاف است که دور آن را رشته‌های فلزی در‌بر‌گرفته‌اند تا هم از ایجاد جریان‌های مغناطیسی مزاحم و تشکیل نویز و پارازیت جلوگیری کنند و هم به استحکام وایر بیفزایند. این لایه معمولا از آلیاژ‌های کروم، نیکل و یا مس است.

لایه بعدی یک لایه ضخیم از عایق‌های فلزی است تا هم جریان بالای داخل وایر به بیرون درز نکند و اصطلاحا برق دزدی پیش نیاید و هم گرمای پیشرانه و محفظه موتور به الیاف رسانای اصلی صدمه‌ای وارد نکند.

برای استحکام بخشیدن و از طرفی عایق‌تر شدن وایر در برابر گرما، یک لایه از الیاف شیشه نیز اطراف لایه عایق اصلی تابیده می‌شود.

آخرین لایه و در واقع بیرونی‌ترین قسمت تشکیل‌دهنده وایر، بخش لاستیکی آن است که کاملا دیده می‌شود و ممکن است به رنگ‌های مختلفی ساخته شود که از میان آنها قرمز و مشکی رایج‌تر است.

مقاومت استاندارد وایر شمع

عیب یابی وایر ها

پس از اینکه متوجه ریپ زدن ماشین و کاهش قدرت آن شدیم اول باید در حالت روشن بودن موتور، کاپوت را بالا زده و تکتک وایرها را از روی شمع جدا کنید.

هر وایری را که از شمع جدا کردید، اگر پس از جدا کردن، دور موتور افت کرد و موتور به لرزش افتاد یعنی آن وایر و شمع سالم بودند و شما آن را از کار انداختید و پس از اینکه همان وایر را سر جای خود قرار دادید موتور باید به حالت اولیه خود برگردد که نشانه سالم بودن آن وایر و شمع است.

حال اگر وایر شمعی را از روی یکی از شمعها جدا کردید و موتور هیچ تغییر حالتی نداد یعنی حتی دورش هم افت نکرد و به لرزش هم نیفتاد، نشانه از این است که آن وایر یا شمع از کار افتاده بود و حتی جدا شدن آن هم تأثیری در کار موتور نداشت.

اولین اشتباه در مورد وایر‌ها این است که وقتی می‌فهمیم یک وایر خراب است، آن را با بغلی عوض می‌کنیم و انتظار داریم در مکان جدیدش بدون مشکل باشد. معمولا وایر‌ها از قسمت اتصال به شمع دچار برق‌دزدی می‌شوند اما خم کردن و شکستن آنها از قسمت وسط و ساختمان اصلی نیز می‌تواند باعث عدم انتقال جریان برق و یا نشت آن به بیرون باشد.

علت نیامدن برق سر شمع

اگر در سر شمع جرقه ایجاد نمی‌شود، مشکل می‌تواند از بخش‌های مختلف سیستم جرقه‌زنی باشد و لزوماً به معنی خرابی خود شمع نیست. خرابی وایر شمع، قطع شدن یا افزایش بیش از حد مقاومت داخلی وایر، خراب شدن کوئل، وجود مشکل در اتصالات و سوکت‌ها، خرابی دلکو در خودروهای مجهز به دلکو و همچنین ایراد در سیستم برق‌رسانی و ECU از مهم‌ترین دلایل نرسیدن برق به شمع هستند.

برای پیدا کردن علت، ابتدا باید از سالم بودن شمع و اتصال صحیح وایرها مطمئن شد. سپس وضعیت وایر از نظر پارگی، سوختگی، ترک‌خوردگی و برق‌دزدی بررسی می‌شود و می‌توان مقاومت آن را با اهم‌متر اندازه‌گیری کرد. اگر وایر سالم باشد، باید کوئل و سایر اجزای سیستم جرقه‌زنی مورد بررسی قرار گیرند.

همچنین شل بودن یا سولفاته شدن اتصالات می‌تواند باعث قطع یا ضعیف شدن جریان برق شود. بنابراین بهتر است پیش از تعویض قطعات، عیب‌یابی مرحله‌به‌مرحله انجام شود تا قطعه معیوب به‌درستی شناسایی شود.

بررسی هماهنگ سیستم جرقه‌زنی، عیب‌یابی کوئل، شمع و وایرها از سرفصل‌های کاربردی در دوره آموزش مکانیک خودرو دارالفنون است که روی موتورهای مختلف آموزش داده می‌شود.

نشانه‌های خرابی و برق دزدی وایر

خرابی وایر شمع یا ایجاد برق‌دزدی در آن می‌تواند باعث اختلال در عملکرد سیستم جرقه‌زنی و در نتیجه کاهش راندمان موتور شود. از مهم‌ترین نشانه‌های خرابی وایر می‌توان به ریپ زدن موتور، کاهش شتاب و قدرت، بد کار کردن موتور در حالت درجا، افزایش مصرف سوخت و سخت روشن شدن خودرو اشاره کرد.

همچنین اگر عایق وایر آسیب دیده باشد، ممکن است جریان برق از بدنه وایر به قسمت‌های فلزی اطراف نشت کند که به آن برق‌دزدی گفته می‌شود.

برق‌دزدی وایر معمولا در شرایط تاریکی بهتر قابل مشاهده است و ممکن است به صورت جرقه‌های ریز در اطراف وایر دیده شود. شنیدن صدای تیک‌تیک از اطراف وایر، به‌خصوص هنگام روشن بودن موتور، نیز می‌تواند نشانه نشت جریان باشد. رطوبت و بارندگی این مشکل را تشدید می‌کند؛ بنابراین اگر خودرو در هوای مرطوب دچار ریپ زدن یا افت قدرت می‌شود، بررسی وضعیت وایرها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در صورت مشاهده ترک، پارگی، سوختگی یا آثار جرقه روی بدنه وایر، بهتر است وایر معیوب بررسی و در صورت نیاز تعویض شود.

تعویض وایر موتور برق

در صورت مشاهده علائمی مانند برق‌دزدی، ریپ زدن، افت قدرت یا ضعف جرقه، باید وضعیت وایر بررسی و در صورت خرابی تعویض شود. برای تعویض، ابتدا موتور را خاموش و خنک کنید، سپس وایر را از قسمت کلاهک جدا کنید و از کشیدن سیم اصلی خودداری کنید.

وایر جدید باید از نظر طول، مقاومت و نوع اتصال با وایر قبلی مطابقت داشته باشد. پس از نصب نیز از محکم بودن اتصالات و عملکرد صحیح موتور اطمینان حاصل کنید.

مقاومت وایرها

مقاومت وایر‌ها باید میزان مشخصی باشد. به طور میانگین هر متر از وایر‌ها، مقاومت داخلی در حدود ۱۶ تا ۱۸ کیلو اهم دارند.

این مقاومت باعث می‌شود تا جریان در وایر جاری شود و اگر کمتر از این میزان باشد، جریان به خوبی منتقل نمی‌شود و اگر بیشتر باشد، افت انرژی و توان را در پی دارد.

این میزان را می‌توان با استفاده از یک اهم‌متر به راحتی سنجید و در صورت انحراف از مقدار استاندارد، به فکر تهیه وایر جدید بود. برای وایر خودرو که طولی در حدود نهایتا ۲۵ سانت دارد، مقاومت داخلی نباید از ۵ کیلو اهم بیشتر باشد.

هر چند که وایر دارای لایه‌های عایق حرارت است اما به معنی نسوز بودن آن نیست.

برای همین باید مراقب بود تا وایر از تماس با بدنه داغ موتور دور باشد. برای این منظور نباید در صورت تعویض دانه‌ای وایر‌ها، از وایر بیش از حد بلند استفاده کرد، ضمن اینکه برخورد وایر با اشیای تیز یا نوک ابزار‌آلات نیز می‌تواند باعث خراب شدن آن از درون و ایجاد برق‌دزدی شود.

نکات مهم درباره وایرها

برق‌دزدی وایر‌ها، معمولا با صدای تیک تیک همراه است که به راحتی شنیده می‌شود و در صورت دقت می‌توان حتی جرقه‌های آن را دید.

وایر یکی از قسمت‌های مهم در کارکرد خودرو است که معمولا عمر بالایی دارد، پس سعی کنید تا همیشه آن را از جنس‌های مرغوب انتخاب و خریداری کنید.

برای تست وایر باید از دستگاه دیاگ و اهم‌متر استفاده کرد اما راحت‌ترین راه آن، تست هنگام روشن بودن خودرو است.

برای اینکه بفهمید اشکال از کدام وایر است، ابتدا به بررسی شمع‌ها بپردازید تا از طرف شمع‌ها خیالمان راحت باشد. سپس شروع به عیب‌یابی وایر‌ها می‌کنیم.

از وایر اول شروع می‌کنیم. اولین وایر را جدا کرده و یک پیچ گوشتی یا شمع خودرو را داخل آن قرار می‌دهیم و خودرو را روشن می‌کنیم. در این حالت، برق درون وایر در جریان است و در صورت اتصال با بدن انسان می‌تواند باعث ایجاد شوک‌های الکتریکی شود. البته میزان این شوک به قدری نیست که خطری داشته باشد و فقط باعث تکان‌های خفیف می‌شود، اما در هر کاری رعایت نکات ایمنی لازم و ضروری است. پس بهتر است از انبر یا دستکش استفاده کنیم تا از این شوک‌ها نیز دور باشیم.

شمع یا پیچ گوشتی را به یک قسمت از بدنه خودرو نزدیک می‌کنیم تا قوس‌های الکتریکی را با چشم ببینیم. با توجه به شدت و یکسان بودن این جرقه‌ها می‌توان به سلامت و کارکرد وایر تا حدودی پی برد.

این آزمایش را تا وایر آخر انجام می‌دهیم و وایر خراب را پیدا کرده و آن را تعویض می‌کنیم. البته عمر وایر را در خودرو‌های معمولی و متوسط امروزی نزدیک به ۳۰ تا ۴۰ هزار کیلومتر می‌دانند و این مقدار برای زمانی است که وایر در شرایط مناسبی قرار داشته باشد.

راه دیگر تست وایر، با استفاده از شمع خود پیشرانه است؛ یعنی وایر را زمانی که خودرو روشن است از سر شمع جدا می‌کنیم و به کارکرد موتور دقت می‌کنیم.

اگر از سلامت شمع‌ها مطمئن باشیم، کندن وایر سالم باعث تغییر در کارکرد پیشرانه می‌شود و جدا کردن وایر خراب فرقی در کارکرد موتور نخواهد داشت.

نکته مهم در خصوص کندن و برداشتن وایر این است که هیچ‌گاه وایر را از قسمت سیم اصلی نکشیم و همیشه از کلاهک‌های دو طرف برای کندن وایر از نشیمنگاهش استفاده کنیم. گرفتن وایر از قسمت سیم اصلی به راحتی باعث پاره شدن و یا جدا شدن آن از اتصالات دو سر آن می‌شود.

ایرادات رایج وایر + راه حل

ظاهر سر شمع : الکترود مرکزی و منفی شمع ذوب شده ، چینی سر شمع صدمه دیده است.

علت :

برق دزدی وایر های شمع از یکدیگر نتیجه :

ریپ زدن ، افت قدرت موتور و آسیب دیدن آن .

راه حل :

استفاده از وایر های مناسب

وجود پارازیتِ شدید روی امواج رادیو FM-AM-SW و دستگاه جی پی اس و کامپیوتر ماشین ECU:

راه حل :

اطمینان از کارکرد صحیح دینام سپس استفاده از وایر های مناسب

کاهش شتاب ، ریپ زدن ، افت قدرت موتور در مناطق مرطوب و هنگام مه گرفتگی و بارش باران

راه حل :

اطمینان از سالم بودن شمعها سپس استفاده از وایر های مناسب

برق گرفتگی شدید هنگام تماس دست با وایر شمع و مشاهده جرقه در کنار وایر هنگام تاریکی

راه حل :

استفاده از وایر های مناسب